°
°
°
°
°
°
°
°
°
°
°
°
°
°
°
°
°
|
|
|
|
|
| ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ Περιγραφή |
| |
|
"Μαθησιακές δυσκολίες" είναι ο πιο διαδεδομένος όρος που χρησιμοποιείται για να δηλώσει τις σοβαρές και ειδικές δυσκολίες που εμφανίζει ένας μεγάλος αριθμός μαθητών στην απόκτηση των σχολικών γνώσεων.Επ’ ουδενί με τον όρο "μαθησιακές δυσκολίες" νοούνται οι φυσιολογικές αποκλίσεις της σχολικής απόδοσης των μαθητών. Υπολογίζεται ότι τουλάχιστον το 20% του μαθητικού πληθυσμού εμφανίζει "μαθησιακές δυσκολίες". Το ποσοστό αυτό είναι εξαιρετικά ανησυχητικό και εντάσσει το ζήτημα "μαθησιακές δυσκολίες" ανάμεσα στα πιο σοβαρά κοινωνικά προβλήματα του σύγχρονου κόσμου.Οι μαθητές με "μαθησιακές δυσκολίες" μπορούν αδρά να χωριστούν σε τρεις ομάδες ανάλογα με τις αιτίες που τους εμποδίζουν να ανταποκριθούν ικανοποιητικά στις απαιτήσεις και στις διαδικασίες μάθησης του σχολείου. Στην πρώτη ομάδα εντάσσονται τα παιδιά με περιορισμένες νοητικές ικανότητες, στη δεύτερη ομάδα τα παιδιά που εμφανίζουν ειδικές αναπτυξιακές διαταραχές της μάθησης και στην τρίτη ομάδα τα παιδιά με συναισθηματικές δυσκολίες που παρεμποδίζουν την έκφραση των μαθησιακών τους ικανοτήτων. Ο διαχωρισμός αυτός δεν αποκλείει να συνυπάρχουν σε πολλές περιπτώσεις παιδιών περισσότερες της μιας από τις παραπάνω αιτίες. |
|
| Επιδημιολογικά στοιχεία |
| |
|
Έρευνες έχουν δείξει ότι οι "μαθησιακές δυσκολίες" συναντώνται συχνότερα στ’ αγόρια απ’ ότι στα κορίτσια (σε αναλογία 4 προς 1) παρόλο που οι ερευνητές υποθέτουν ότι στην πραγματικότητα πολύ περισσότερα κορίτσια απ’ όσα ανευρίσκονται στον κλινικό ή σχολικό πληθυσμό μέσα στο πλαίσιο ερευνών αντιμετωπίζουν δυσκολίες στη σχολική μάθηση. Επίσης έρευνες έχουν δείξει ότι τα αγόρια με δυσκολίες μάθησης παραπέμπονται στις ανάλογες υπηρεσίες για διερεύνηση της δυσκολίας τους σε σημαντικά μεγαλύτερο αριθμό απ’ ότι τα κορίτσια. Υποστηρίζεται ότι "οι μαθησιακές δυσκολίες" εμφανίζονται περισσότερο στα παιδιά των πόλεων απ’ ότι των αγροτικών περιοχών και συχνότερα στους παραπτωματικούς έφηβους απ’ ότι στο γενικό πληθυσμό."Μαθησιακές δυσκολίες" ανευρίσκονται πολύ συχνά και σε άλλα μέλη της οικογένειας του παιδιού από γενιά σε γενιά. Ευρήματα διαφόρων ερευνών δείχνουν ότι οι γονείς των παιδιών με "μαθησιακές δυσκολίες" εμφανίζουν σε υψηλά ποσοστά διαταραχές του λόγου, της ανάγνωσης και του συλλαβισμού. |
|
| Αιτιολογία |
| |
|
Παράγοντες προδιαθεσιακοί, γενετικοί, νευροβιολογικοί, γνωσιακοί, ενοχοποιούνται ότι συμβάλλουν στη δημιουργία των αιτίων που εμποδίζουν την κατάκτηση των σχολικών γνώσεων.
Σε στατιστική βάση, οι περιβαλλοντικοί και συναισθηματικοί παράγοντες ευθύνονται για το μεγαλύτερο ποσοστό παιδιών που παρουσιάζουν "μαθησιακές δυσκολίες". Ακατάλληλο σχολικό περιβάλλον, υποβαθμισμένες, χαοτικές οικογενειακές συνθήκες συχνά αποτελούν εμφανείς παράγοντες που μειώνουν τις δυνατότητες ενός παιδιού για σχολική μάθηση. Επίσης, πολύ συχνά, η κατάθλιψη και το χρόνιο άγχος αναστέλλουν τις διαδικασίες μάθησης. Συχνά σε υπερπροστατευμένα ή παραμελημένα παιδιά παρατηρείται αδυναμία να επενδύσουν συναισθηματικά και νοητικά στη μάθηση και να χαρούν την ευχαρίστηση που τους προσφέρει. Υπάρχουν περιπτώσεις παιδιών με "μαθησιακές δυσκολίες" που διαπιστώνουμε ότι αδυνατούν ν’ αντέξουν καταστάσεις επιτυχίας και επιβεβαίωσης των ικανοτήτων τους τις οποίες ασυνείδητα αναστέλλουν ή ανακόπτουν.Σε πολλές περιπτώσεις για τις "μαθησιακές δυσκολίες" ευθύνονται εξελικτικές – αναπτυξιακές δυσλειτουργίες σε τομείς που συνδέονται με τις γνωστικές διαδικασίες όπως: η ελλειμματική ικανότητα της συγκέντρωσης και της προσοχής, της απομνημόνευσης, οι διαταραχές του λόγου, οι διαταραχές της εκτέλεσης πολύπλοκων νοητικών λειτουργιών (π.χ. αφαιρετική λειτουργία, ανεύρεση της σχέσης αιτίου – αιτιατού), οι δομικές ανεπάρκειες του εγκεφάλου αναγκαίες για την οργάνωση των γνωστικών διαδικασιών. |
|
| Κλινική εικόνα |
| |
|
Στα παιδιά με "μαθησιακές δυσκολίες" εντάσσονται κι εκείνα των οποίων οι δυσκολίες ορίζονται ως ειδικές αναπτυξιακές διαταραχές σχολικών ικανοτήτων ή ως μαθησιακές διαταραχές ή ως διαταραχές σχολικών δεξιοτήτων που υπολογίζονται σε ποσοστό 2-10% των μαθητών.Οι "μαθησιακές δυσκολίες" αυτού του τύπου οφείλονται σε διαταραχές των ικανοτήτων μάθησης στα πρώιμα στάδια της ψυχοσυναισθηματικής ανάπτυξης (γι’ αυτό και ο χαρακτηρισμός "αναπτυξιακές").
Διακρίνονται τρεις κύριες κατηγορίες των διαταραχών αυτών:
1) ειδική διαταραχή της ανάγνωσης (στην οποία κατατάσσεται η δυσλεξία). Αφορά τη σοβαρή και επιμένουσα δυσκολία στην ανάγνωση, τη σοβαρή δυσκολία ή την ελλιπή ή την πλήρη αδυναμία κατανόησης ενός κειμένου.
Στον γραπτό λόγο εμφανίζονται τυπικά λάθη που είναι:
στο επίπεδο του γράμματος:
αντικατάσταση παρόμοιων σχηματικά γραμμάτων (αδεργός αντί αδερφός),
σύγχυση στην ακουστική διαφοροποίηση των φθόγγων (μάσεψε αντί μάζεψε),
στο επίπεδο της συλλαβής:
αντιστροφή των γραμμάτων (αν αντί να),
παράλειψη γραμμάτων (δίκους αντί δίσκους),
αντικατάσταση γραμμάτων (χαρογράφησαν αντί χορογράφησαν), πρόσθεση συλλαβών (μάθηθημα αντί μάθημα),
στο επίπεδο της λέξης: αντιστροφή συλλαβών (νάμα αντί μάνα),
παραλήψεις συλλαβών (διάβουμε αντί διαβάζουμε),
σύγχυση χρήσης συμφωνικών συμπλεγμάτων (πάτρι αντί πάρτυ),
αντικαταστάσεις λέξεων (πρόγραμμα αντί πράγματα),
στο επίπεδο της φράσης:
συντακτικά λάθη π.χ θέλω ένα σκύλο που να έχει καφέ και μαύρο όπως ο παππούς που έχει σκύλο αντί του ορθού θέλω ένα σκύλο που να έχει χρώμα καφέ και μαύρο όπως ο σκύλος του παππού μου.
2) ειδική διαταραχή του συλλαβισμού. Αφορά τη μειονεξία στην ανάπτυξη των ορθογραφικών δεξιοτήτων.
3) ειδική διαταραχή των αριθμητικών ικανοτήτων. Αφορά την δυσκολία ή την αδυναμία εκτέλεσης αριθμητικών πράξεων, καθώς και της ανάπτυξης των ικανοτήτων για επίλυση αριθμητικών προβλημάτων με δεδομένη τη φυσιολογική νοημοσύνη και την επαρκή εκπαίδευση. |
|
| |
| |
|
Συνοδά κλινικά σημεία ειδικής διαταραχής των αριθμητικών ικανοτήτων
Δυσκολία εκμάθησης των ονομάτων των αριθμών.
Δυσκολία επανάληψης μιας αριθμητικής αλληλουχίας.
Δυσκολία καταγραφής των αριθμητικών συμβόλων.
Δυσκολία κατανόησης των πράξεων "συνδέω" και "χωρίζω".
Δυσκολία εκμάθησης της ακριβούς έννοιας των συμβόλων των αριθμητικών πράξεων και χρησιμοποίησής τους.
Δυσκολία εκτέλεσης βασικών πράξεων από μνήμης.
Δυσκολία κατανόησης της έννοιας "αξία" και απόδοσής της στα αριθμητικά μεγέθη.
Δυσκολία ευθυγράμμισης των αριθμητικών ψηφίων κατά την επίλυση προβλημάτων.
Δυσκολία να τηρηθεί η ευθυγράμμιση κατά την εκτέλεση των αριθμητικών πράξεων.
Ιδιοσυστασιακά εσφαλμένα "πρότυπα" εκτέλεσης πράξεων.
Αδυναμία εκτέλεσης ακριβών υπολογισμών.
Βραδύτητα κατά την εκτέλεση υπολογισμών.
Δυσκολία κατανόησης προφορικών προβλημάτων.
Δυσκολία κατανόησης και απόδοσης των στοιχείων με γραφικές αναπαραστάσεις. |
|
| Συννοσηρότητα |
| |
|
Είναι δυνατό οι διαταραχές και των τριών κατηγοριών να συνυπάρχουν και να εμφανίζονται ως μικτή διαταραχή των σχολικών ικανοτήτων.
Οι μαθησιακές δυσκολίες έχουν συσχετιστεί μ’ ένα ευρύ φάσμα διαταραχών, όπως άγχος που εκφράζεται ως φόβος, ποικίλα σωματικά ενοχλήματα, συναισθήματα μοναξιάς και θυμού. Δημοσιευμένες μελέτες υποστηρίζουν ότι υπάρχει συσχέτιση ανάμεσα στις διαταραχές προσωπικότητας και τις μαθησιακές διαταραχές. Οι μαθησιακές δυσκολίες συχνά συνοδεύονται από διαταραχές στη συμπεριφορά, στο συναίσθημα και στην ικανότητα προσοχής και συγκέντρωσης.
Στις περιπτώσεις συννοσηρότητας η ανεύρεση της αιτιολογικής σχέσης μεταξύ των διαταραχών είναι εξαιρετικά δύσκολη επειδή η αλληλεπίδραση μεταξύ των διαταραχών επιδεινώνει καθεμιά απ’ αυτές και επιβαρύνει την εν γένει κατάσταση του παιδιού. |
|
| Διάγνωση |
| |
|
Η διάγνωση των ειδικών αναπτυξιακών διαταραχών των σχολικών ικανοτήτων τίθεται συνήθως δι’ αποκλεισμού. Η διαγνωστική διαδικασία αποτελεί μια προσπάθεια περιορισμού των περιβαλλοντικών και βιωματικών παραγόντων, είναι αξιόπιστη μετά την έναρξη της φοίτησης στο Δημοτικό Σχολείο κι εφόσον αυτή είναι τακτική και σταθερή. Κατά τη διάγνωση αξιολογούνται δεδομένα του οικογενειακού καθώς και του αναπτυξιακού ιστορικού του παιδιού, τα οποία συσχετίζονται με το τύπο της "μαθησιακής δυσκολίας" που εμφανίζει.Παιδιά με διαφορετικό εθνικό και πολιτιστικό υπόβαθρο απ’ αυτό του εκπαιδευτικού συστήματος στο οποίο εκπαιδεύονται συχνά αντιμετωπίζουν δυσκολίες στο σχολείο εξαιτίας ελλιπούς κατανόησης και χρήσης της γλώσσας μέσω της οποίας διαδάσκονται κι όχι εξαιτίας πραγματικής αδυναμίας κατάκτησης των σχολικών γνώσεων. Διαταραχές της όρασης και της ακοής επηρεάζουν σημαντικά την διαδικασία της σχολικής μάθησης, αλλά και την ανάπτυξη δεξιοτήτων που συνδέονται μ’ αυτήν. Γι’ αυτό είναι αναγκαία η διερεύνηση της ύπαρξης τέτοιων διαταραχών.
Στα παιδιά με νοητική καθυστέρηση οι μαθησιακές δυσκολίες είναι το αποτέλεσμα των εν γένει ελλειμμάτων των νοητικών λειτουργιών. Όμως σε περιπτώσεις ελαφριάς ή μέτριας νοητικής καθυστέρησης κι εφόσον το παιδί παρουσιάζει μεγαλύτερου βαθμού δυσκολίες μάθησης απ’ αυτές που αναμένονται σε σχέση με το επίπεδο της νοητικής του καθυστέρησης πρέπει να διερευνώνται οι επιμέρους μαθησιακές του δυσκολίες.Iδιαίτερη σημασία πρέπει να δίνεται στο χρόνο έναρξης των "μαθησιακών δυσκολιών" και στην πορεία που αυτές ακολουθούν. Βαθμιαία ή αιφνίδια παρατεινόμενη μείωση της σχολικής απόδοσης είναι ένα δεδομένο που χρήζει ιδιαίτερης προσοχής. |
|
| Αντιμετώπιση των μαθησιακών δυσκολιών |
| |
|
Η αντιμετώπιση του παιδιού με "μαθησιακές δυσκολίες" είναι μια σύνθετη και μακροχρόνια διαδικασία που έχει ως στόχο αφενός ν’ αναπτύξει ή να βελτιώσει το παιδί ικανότητες που συνδέονται με τη σχολική μάθηση και αφετέρου ν’ απαλύνει ή να ουδετεροποιήσει και τις συναισθηματικές δυσκολίες που το συνοδεύουν.
Ανάλογα με τη μορφή και τη σοβαρότητα των "μαθησιακών διαταραχών", τις άλλες τυχόν συνυπάρχουσες νοσολογικές οντότητες, καθώς και την ηλικία του παιδιού, η αντιμετώπιση επιδιώκει την αξιοποίηση των δυνατοτήτων του παιδιού, τόσο στο γνωστικό, όσο και στον αντιληπτικό τομέα, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες του παιδιού και τις ικανότητες που διαθέτει. Απαραίτητη προϋπόθεση για την ενδεδειγμένη για κάθε παιδί αντιμετώπιση είναι αυτή να υλοποιείται από ειδικούς, εκπαιδευμένους στον τομέα "μαθησιακών δυσκολιών" που γνωρίζουν να στηρίζουν την εκπαιδευτική διαδικασία με την αμοιβαία διακίνηση συναισθημάτων εμπιστοσύνης και σεβασμού ανάμεσα στο παιδί και στον ειδικό. Παράλληλα με την αντιμετώπιση του παιδιού, θεωρείται αναγκαία η συμβουλευτική παρέμβαση στους γονείς του καθώς και η συνεργασία με το σχολείο.
Η ειδική αντιμετώπιση των "μαθησιακών δυσκολιών" ενός παιδιού δεν δικαιολογεί την απομάκρυνσή του από το "κανονικό σχολείο". Αντίθετα θεωρείται ως πλέον ενδεδειγμένο να παρέχεται η ειδική αντιμετώπιση μέσα στους κόλπους του σχολείου. Εξίσου απαραίτητη με την ειδική αντιμετώπιση είναι η ψυχολογική υποστήριξη του παιδιού και της οικογένειάς του. Συχνά και εφόσον οι συναισθηματικές διαταραχές του παιδιού δυσκολεύουν και το ίδιο αλλά και τις διαπροσωπικές του σχέσεις απαιτείται παράλληλα με την αντιμετώπιση των μαθησιακών του δυσκολιών και η ατομική ψυχοθεραπευτική αντιμετώπιση. Επίσης, οι γονείς των παιδιών σε πολλές περιπτώσεις χρειάζονται εξειδικευμένη ψυχοθεραπευτική βοήθεια προκειμένου να διεργαστούν τα συναισθήματά τους απέναντι στην αποτυχία και τις δυσκολίες των παιδιών τους. |
|
| Πρόληψη |
| |
Η έγκαιρη πρόγνωση των διαταραχών της ψυχοκινητικής και ψυχοσυναισθηματικής ανάπτυξης του παιδιού που σχετίζονται και επιδρούν στις διαδικασίες της σχολικής μάθησης αποτελεί το ασφαλέστερο μέσο πρόληψης. Η πρόγνωση σε ό,τι αφορά την πορεία των "μαθησιακών δυσκολιών" ενός παιδιού εξαρτάται από την πρώιμη διάγνωση, αλλά και από την έγκαιρη αντιμετώπισή τους.
Δ. Αναγνωστόπουλος
Α. Σίνη
|
|
| ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ |
| |
1. Αναγνωστόπουλος Δ., Μαθησιακές Διαταραχές, στο Γ. Τσιάντης (επιμ.), Εισαγωγή στην Παιδοψυχιατρική, εκδόσεις Καστανιώτη 2001, σελ. 315 – 342
2. Αναγνωστόπουλος Δ. Κ.: Η αιτιοπαθογένεια των μαθησιακών διαταραχών, Αρχεία Ελληνικής Ιατρικής 2000, 17 (5), 506 – 517
3. Κορντιέ Αννύ, Κουμπούρες δεν υπάρχουν, Εκδόσεις Ολκός, Αθήνα, 1995
4. Σαλτζμπέργκερ – Ουϊτενμπεργκ Ισκα, Τζάνα Χένρυ, Ελζι Οσμπορν, Η συναισθηματική εμπειρία της μάθησης και της διδασκαλίας, Εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα, 1996
αρχή της σελίδας
|
|
|
|
|
|
All Contents © Copyright Ε.Ψ.Υ.Π.Ε 2005
|
